12. Yargı Paketi Yasalaştı: Hukuk Sisteminde Neler Değişti?
Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen 12. Yargı Paketi, hukuk ve ceza yargılamasında önemli değişiklikler getirdi. Özellikle belirsiz alacak davasının kaldırılması, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumunun yeniden düzenlenmesi ve hukuk davalarında duruşmalar arasındaki sürenin sınırlandırılması uygulamayı doğrudan etkileyecek yenilikler arasında yer alıyor.
1. Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı, Genişletilmiş Kısmi Dava Sistemi Getirildi
12. Yargı Paketi'nin en dikkat çeken düzenlemelerinden biri, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yer alan belirsiz alacak davasının kaldırılması oldu.
Uygulamada hangi alacakların belirli, hangilerinin belirsiz olduğu konusunda mahkemeler ve Yargıtay daireleri arasında farklı kararlar veriliyor, birçok dava hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddediliyordu. Bu durum, bazı alacakların zamanaşımına uğramasına kadar varan hak kayıplarına yol açabiliyordu.
Yeni düzenlemeyle bu sistem yerine genişletilmiş kısmi dava modeli kabul edildi.
Önceki sistemde kısmi dava açıldığında zamanaşımı yalnızca dava edilen miktar bakımından kesiliyordu. Yeni düzenleme ile ise dava sırasında artırılan kısım bakımından da zamanaşımı, davanın açıldığı tarihten itibaren kesilmiş sayılacak.
Böylece belirsiz alacak davası kaldırılmış olsa da, bu dava türünün en önemli avantajlarından biri kısmi davaya taşınmış oldu.
Geçiş hükmü gereği, düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış ve halen devam eden belirsiz alacak davaları eski hükümlere göre görülmeye devam edecektir.
2. Noterlik İşlemlerinde Dijital Dönem Başlıyor
Noterlik işlemlerinde dijitalleşmeyi hızlandıracak önemli düzenlemeler kabul edildi.
- Noterler evrak asıllarını elektronik ortamda tarayarak güvenli elektronik imza ile ilgili kuruma gönderebilecek.
- Resmî kurumların evrak taleplerinde harç, vergi ve değerli kâğıt bedeli alınmayacak.
3. Danıştay'ın Yapısına İlişkin Düzenlemeler Ertelendi
Danıştay daire sayısının 10'a düşürülmesine ilişkin yükümlülük 2030 yılına kadar ertelendi.
Ayrıca boşalan her iki üyelik için yalnızca bir üye seçilmesine ilişkin uygulama da dört yıl süreyle ertelendi.
4. Ortaklığın Giderilmesi Davalarında İlk Satış Önce Mirasçılar Arasında Yapılacak
Miras kalan taşınmazların satış suretiyle ortaklığının giderilmesi davalarında önemli bir değişikliğe gidildi.
Buna göre ilk açık artırma yalnızca mirasçılar arasında yapılacak ve satış muhammen bedelin %100'ü üzerinden gerçekleştirilecektir.
Bu düzenlemenin amacı, aile taşınmazlarının öncelikle mirasçılar tarafından korunmasını sağlamaktır.
5. İdari Yargıda Yeni Görev ve İstinaf Kuralları
12. Yargı Paketi ile idari yargıda tek hâkimin görev alanı yeniden düzenlenmiş, istinaf kanun yoluna ilişkin parasal sınırlar ve uygulama esaslarında da değişiklik yapılmıştır.
Bu değişikliklerin idari yargılamanın daha hızlı ve etkin yürütülmesini sağlaması amaçlanmaktadır.
6. IBAN Dolandırıcılığına Ceza İndirimi Düzenlemesi
Dolandırıcılık suçuna iştirak eden kişinin fiili yalnızca banka hesabını, ödeme aracını veya IBAN bilgisini başkasına vermekle sınırlıysa cezada indirim uygulanabilecektir.
- Suçtan doğan zarar soruşturma aşamasında giderilirse cezada 2/3 oranında indirim yapılabilecek.
- Zarar kovuşturma aşamasında giderilirse ceza yarı oranında indirilebilecektir.
7. HAGB Kurumu Yeniden Düzenlendi
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı sonrasında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu yeniden düzenlenmiştir.
İstinaf Yolu Açıldı
Artık HAGB kararlarına karşı yalnızca itiraz değil, Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yoluna başvurulabilecektir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararlarının şartları oluştuğunda Yargıtay incelemesine götürülmesi de mümkün olacaktır.
HAGB Uygulanamayacak Suçlar
- İşkence suçu
- Eziyet suçu
- Kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği kötü muamele suçu
Bu suçlarda artık hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemeyecektir.
8. Hukuk Davalarında Duruşmalar Arasına 3 Ay Sınırı Getirildi
Yazılı yargılama usulüne tabi davalarda iki duruşma arasındaki süre artık üç ayı geçemeyecektir.
Bilirkişi incelemesi veya benzeri zorunlu nedenlerle bu sürenin aşılması gerekiyorsa, hâkim gecikme nedenini somut gerekçeleriyle birlikte duruşma tutanağına yazmak zorunda olacaktır.
Bu düzenleme ile davaların gereksiz şekilde uzamasının önüne geçilmesi hedeflenmektedir.
Sonuç
12. Yargı Paketi, hem hukuk hem de ceza yargılamasını doğrudan etkileyen önemli yenilikler getirmiştir.
Özellikle belirsiz alacak davasının kaldırılarak genişletilmiş kısmi dava sistemine geçilmesi, HAGB kurumunun yeniden yapılandırılması, noterlik işlemlerinin dijitalleşmesi ve hukuk davalarında duruşma sürelerinin sınırlandırılması uygulamada uzun yıllar etkisini gösterecek değişiklikler arasında yer almaktadır.
Kanunun uygulamaya başlamasıyla birlikte Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemelerinin bu yeni düzenlemelere ilişkin içtihatları da hukuk pratiğinin şekillenmesinde belirleyici olacaktır.